علائم عفونت مدفوع نوزاد؛ از نشانه‌ها تا راه‌های درمان قطعی

وقتی نوزاد بی ‌قرار می‌شود و رنگ یا بوی مدفوعش ناگهان تغییر می‌کند، اولین واکنش هر مادری نگرانی است. بسیاری از والدین در چنین لحظه‌ای نمی‌دانند آیا این فقط یک تغییر طبیعی است یا نشانه‌ای از عفونت گوارشی و علائم عفونت مدفوع نوزاد. این پرسش ساده، می‌تواند تفاوت میان یک ناراحتی گذرا و یک مشکل جدی گوارشی باشد.
در واقع دستگاه گوارش نوزاد بسیار حساس‌تر از آن چیزی است که به نظر می‌رسد، بی‌توجهی به رنگ سبز، وجود موکوس یا بوی غیرطبیعی مدفوع ممکن است به التهاب روده و کم ‌آبی بدن منجر شود. اما خبر خوب این است که با شناخت دقیق نشانه‌ها، علت‌ها و روش‌های درمان می‌توان به‌ سادگی از بروز عوارض پیشگیری کرد.

در این مقاله با راهنمایی‌های علمی دکتر بهار اشجعی، فوق تخصص جراحی کودکان و نوزادان، همه چیز را درباره تشخیص و درمان این مشکل به‌ طور کامل خواهید آموخت.

عفونت مدفوع نوزاد چیست و چرا رخ می‌دهد؟

دستگاه گوارش نوزاد هنوز به ‌طور کامل تکامل نیافته و همین موضوع باعث می‌شود نسبت به هر نوع آلودگی، تغییر تغذیه یا تماس با باکتری‌ها واکنش سریع‌تری نشان دهد. زمانی که میکروب‌ها یا باکتری‌های مضر وارد روده شوند بدن نوزاد تلاش می‌کند آن‌ها را از طریق مدفوع دفع کند. در این حالت بافت روده تحریک می‌شود و به‌ تدریج عفونت مدفوع نوزاد ایجاد می‌شود.

از طرفی این عفونت می‌تواند در اثر عوامل ساده‌ای مثل عوامل زیر بوجود بیایند:

• شستشوی ناقص شیشه شیر
• تغذیه نامناسب مادر در دوران شیردهی
• تماس دست آلوده هنگام تعویض پوشک

در نتیجه روده‌ی نوزاد دچار التهاب می‌شود و علائمی مانند تغییر رنگ مدفوع، بوی تند و حرکات روده‌ای غیرعادی ظاهر می‌شود. در بیشتر موارد این مشکل با مراقبت‌های به ‌موقع و رعایت بهداشت قابل کنترل است؛ اما در نوزادان حساس یا نارس ممکن است نیاز به بررسی و درمان تخصصی توسط پزشک متخصص کودکان وجود داشته باشد.

مقایسه بین وضعیت طبیعی و عفونی

علائم عفونت مدفوع نوزاد را چگونه تشخیص دهیم؟

شاید در نگاه اول تشخیص عفونت مدفوع در نوزاد سخت به‌نظر برسد؛ اما بدن نوزاد معمولاً با تغییرات ظاهری و رفتاری هشدار می‌دهد که مشکلی در دستگاه گوارش وجود دارد. آگاهی از این علائم کمک می‌کند تا پیش از پیشرفت عفونت، به‌ موقع برای درمان اقدام کنید. در بیشتر موارد علائم عفونت مدفوع نوزاد شامل موارد زیر است:

• تغییر رنگ مدفوع: مدفوع سبز، خاکستری یا همراه با رگه‌های تیره می‌تواند نشانه التهاب یا وجود باکتری باشد
• بوی غیرطبیعی یا ترشیدگی مدفوع: بوی تند و ناخوشایند اغلب به دلیل فعالیت میکروبی در روده ایجاد می‌شود
• وجود موکوس (ماده لزج) یا خون در مدفوع: این علامت یکی از نشانه‌های مهم عفونت یا تحریک شدید دیواره‌ی روده است
• بی‌قراری، تب یا بی‌اشتهایی نوزاد: عفونت معمولاً بر خلق‌و‌خوی و اشتهای نوزاد نیز تأثیر می‌گذارد
• اسهال یا حرکات مکرر روده: افزایش دفعات مدفوع یا شل شدن آن، پاسخ بدن برای دفع باکتری‌هاست

از طرفی در نوزادان زیر شش ماه یا نوزادان نارس این علائم ممکن است شدیدتر یا خطرناک‌تر باشد؛ در نتیجه تشخیص سریع و مراجعه به پزشک اهمیت بیشتری دارد. در صورت مشاهده‌ی ترکیبی از این نشانه‌ها بهتر است نمونه‌ مدفوع بررسی آزمایشگاهی شود تا نوع عفونت و روش درمان مشخص گردد.

بیشتر بخوانید: راه های درمان یبوست در کودکان

علت‌های اصلی عفونت مدفوع در نوزادان

بدن نوزاد به‌دلیل سیستم ایمنی ضعیف‌تر در برابر آلودگی‌های محیطی و غذایی حساس‌تر است. بیشتر عفونت‌های گوارشی در نوزادان به ‌دلیل ترکیبی از عوامل محیطی، تغذیه‌ای و بهداشتی ایجاد می‌شوند. شناسایی علت‌ها به والدین کمک می‌کند تا از بروز این مشکل جلوگیری کنند و در صورت بروز، سریع‌تر برای درمان اقدام نمایند. مهم‌ترین علت‌های عفونت مدفوع نوزاد عبارتند از:

• آلودگی شیشه شیر یا پستانک باعث رشد باکتری‌ها در اثر باقی‌ماندن ذرات شیر می‌شود.
• تغذیه نادرست یا استفاده از شیر خشک آلوده می‌تواند منبع انتقال باکتری به بدن نوزاد باشد.
• عدم رعایت بهداشت هنگام تعویض پوشک باعث تماس دست آلوده با پوست و دهان نوزاد می‌شود.
• انتقال عفونت از مادر به نوزاد در دوران شیردهی، گاهی از طریق عفونت‌های پوستی یا دهانی اتفاق می‌افتد.
• حساسیت نوزاد به مواد غذایی موجود در رژیم غذایی مادر مانند لبنیات گاوی یا غذاهای تند می‌تواند موجب التهاب خفیف روده شود.

بر اساس داده‌های انجمن اطفال آمریکا (AAP)، حدود ۲۰ تا ۲۵ درصد از نوزادان در سال اول زندگی دست‌ کم یکبار علائم عفونت گوارشی را تجربه می‌کنند؛ که بیشتر موارد ناشی از آلودگی محیطی و تغذیه نامناسب است.

تفاوت عفونت مدفوع با سایر مشکلات گوارشی نوزاد

بسیاری از والدین با مشاهده‌ تغییر در رنگ یا بوی مدفوع نوزاد، تصور می‌کنند فرزندشان دچار عفونت شده؛ در حالی که همیشه این‌طور نیست. برخی تغییرات، طبیعی و گذرا هستند و ارتباطی با بیماری ندارند. در جدول زیر تفاوت‌های اصلی بین این وضعیت‌ها را می‌بینید:

باید توجه داشت که در نوزادانی که فقط از شیر مادر تغذیه می‌کنند، تغییر رنگ مدفوع اغلب بی‌خطر است. اما اگر همراه با بوی تند یا تب و بی‌قراری باشد، احتمال عفونت بالا می‌رود. در نتیجه بهترین راه تشخیص قطعی، مراجعه به پزشک متخصص و در صورت نیاز انجام آزمایش مدفوع است تا نوع عفونت (ویروسی یا باکتریایی) مشخص شود.

درمان عفونت مدفوع نوزاد

درمان عفونت مدفوع نوزاد به نوع باکتری یا ویروس، شدت علائم و وضعیت عمومی نوزاد بستگی دارد. در اغلب موارد با رعایت بهداشت و مراقبت صحیح، این مشکل به‌صورت خفیف و موقت برطرف می‌شود؛ اما اگر علائم ادامه‌دار یا شدید باشند، باید پزشک علت دقیق را مشخص کند. روش‌های اصلی درمان عبارتند از:

دکتر بهار اشجعی با تخصص در جراحی و بیماری‌های نوزادان، با بررسی دقیق علائم و نتایج آزمایش، بهترین روش درمان را انتخاب می‌کند تا عفونت به‌طور کامل برطرف و از آسیب‌های احتمالی روده پیشگیری شود.

عوارض عفونت مدفوع نوزاد در صورت عدم درمان

نادیده گرفتن علائم عفونت مدفوع نوزاد می‌تواند عواقب جدی برای سلامت او داشته باشد. دستگاه گوارش نوزاد بسیار حساس است و اگر عفونت درمان نشود، می‌تواند از روده به سایر بخش‌های بدن گسترش یابد. مهم‌ترین عوارضی که در اثر بی‌توجهی به درمان ممکن است بروز کنند عبارت‌اند از:

• اختلال در رشد و وزن‌گیری: التهاب مداوم روده مانع جذب مواد مغذی از شیر مادر می‌شود.
• ضعف سیستم ایمنی: ادامه‌ی عفونت، بدن نوزاد را ضعیف کرده و او را مستعد ابتلا به بیماری‌های دیگر می‌کند.
• کم‌آبی بدن (دهیدراتاسیون): اسهال مکرر باعث از دست رفتن آب و الکترولیت‌ها می‌شود و نوزاد را بی‌حال، تب‌دار و خشک‌لب می‌کند.
• گسترش عفونت به سایر اندام‌ها: در موارد شدید، باکتری‌ها ممکن است از طریق جریان خون پخش شده و عفونت سیستمیک (سپسیس) ایجاد کنند.

تحقیقات نشان داده‌اند که در نوزادانی که عفونت گوارشی درمان‌نشده دارند احتمال ابتلا به آلرژی‌های غذایی و اختلالات روده‌ای در آینده افزایش می‌یابد. بنابراین اقدام زودهنگام و پیگیری درمان زیر نظر پزشک فوق تخصص اهمیت حیاتی دارد.

بیشتر بخوانید: علائم تنگی مجرای ادرار در کودکان چیست؟

چگونه از عفونت مدفوع نوزاد پیشگیری کنیم؟

رعایت چند نکته ساده و علمی می‌تواند احتمال ابتلای نوزاد به عفونت مدفوع را به حداقل برساند و آرامش خاطر بیشتری برای والدین ایجاد کند. روش‌های مؤثر برای پیشگیری از عفونت مدفوع نوزاد:

• رعایت کامل بهداشت شیشه و پستانک: پس از هر بار استفاده، با آب جوش شسته و در فضای تمیز خشک شود.
• شستن دست‌ها پیش از تماس با نوزاد: دست آلوده منبع اصلی انتقال میکروب‌هاست.
• تغذیه با شیر مادر: آنتی‌بادی‌های موجود در شیر مادر باعث تقویت سیستم ایمنی نوزاد می‌شود.
• حفظ پاکیزگی ناحیه پوشک: تعویض منظم پوشک و شست‌ و شوی ملایم ناحیه، از رشد باکتری‌ها جلوگیری می‌کند.
• رعایت رژیم غذایی مناسب مادر در دوران شیردهی: مصرف میوه و سبزی تازه، و پرهیز از غذاهای نفاخ یا تند برای سلامت گوارش نوزاد مفید است.

بر اساس مطالعات مایوکلینیک، حدود ۱۰٪ از نوزادان مبتلا به عفونت روده‌ای درمان‌نشده دچار درجاتی از سوء‌جذب مواد غذایی در سال اول زندگی می‌شوند؛ موضوعی که می‌تواند رشد طبیعی را مختل کند.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

در بسیاری از موارد تغییرات جزئی در رنگ یا بوی مدفوع نوزاد طبیعی است؛ اما گاهی همین تغییرات می‌توانند نشانه‌ای از آغاز عفونت باشند. شناخت زمان مناسب برای مراجعه به پزشک، نقش مهمی در پیشگیری از عوارض جدی دارد.

در صورتی که یکی از موارد زیر را در نوزاد خود مشاهده کردید، مراجعه‌ی سریع به پزشک ضروری است:

• وجود خون در مدفوع
• بی‌حالی، خواب‌آلودگی یا بی‌اشتهایی شدید
• اسهال یا مدفوع آبکی بیش از سه بار در روز
• تب بالاتر از ۳۸ درجه یا تب مداوم بیش از ۲۴ ساعت
• کاهش دفعات ادرار یا خشک شدن لب‌ها (نشانه کم‌آبی بدن)
• بوی بسیار تند یا تغییر ناگهانی رنگ مدفوع به سبز تیره یا خاکستری

اگر نوزاد کمتر از سه ماه دارد یا نارس به دنیا آمده، باید هرگونه تغییر در مدفوع جدی گرفته شود؛ زیرا بدن او هنوز توانایی کافی برای مقابله با عفونت را ندارد. بهترین اقدام در مواجهه با این علائم مراجعه به پزشک فوق تخصص نوزادان است تا علت دقیق مشخص و درمان بدون تأخیر انجام شود.

دکتر بهار اشجعی؛ فوق تخصص جراحی کودکان و نوزادان

در مواجهه با بیماری‌های گوارشی نوزادان، تشخیص دقیق و درمان به ‌موقع اهمیت فراوانی دارد. دکتر بهار اشجعی به ‌عنوان فوق تخصص جراحی کودکان و نوزادان، یکی از پزشکانی است که سال‌ها در درمان مشکلات حاد گوارشی و تنفسی نوزادان تجربه دارد.

تخصص و مهارت ایشان در زمینه‌ی تشخیص و درمان بیماری‌هایی مانند عفونت مدفوع نوزادان، نکروز بافت روده، مشکلات تنفسی، اختلالات خواب و مراقبت‌های ویژه‌ی نوزادان (NICU) باعث شده خانواده‌های بسیاری از سراسر کشور برای درمان فرزند خود به ایشان مراجعه کنند.

آنچه دکتر اشجعی را متمایز می‌کند، تنها دانش پزشکی نیست؛ بلکه رویکرد انسانی و ارتباط صمیمی با والدین است. او باور دارد که آموزش و آگاهی والدین، بخش مهمی از درمان است. به همین دلیل پیش از هر اقدام درمانی شرایط کودک به زبان ساده برای والدین توضیح داده می‌شود تا تصمیم‌گیری آگاهانه‌تری داشته باشند.

جهت ارتباط با دکتر بهاراشجعی میتوانید با شماره ۴۴۸۴۱۸۶۲ – ۰۲۱ تماس بگیرید.